Sufi Psikolojisinde Gelişim Denge Ve Uyum

Kullanıcı Oyu:

/ 4

View Comments

Kalp, Nefs ve Ruh

Tekâmül, Denge ve Uyumun Sûfîce Psikolojisi

YAZAR: Robert Frager

YAYINEVI: Geleneksel Yayıncılık

Kalp, Nefs ve Ruh, batılı bir psikoloji uzmanının, tasavvuf geleneğinin zengin maneviyatı ve şahsiyet gelişimi üzerine yaptığı ilk ciddi araştırma olarak değerlendirilebilir.

“KALP, NEFS VE RUH”

Bu değerli kitabın orijinali İngilizcedir. Türkçe’ye “Kalp, Nefs ve Ruh: Tekâmül, Denge ve Uyumun Sûfîce Psikolojisi” adıyla çevrilmiştir. Robert Frager (Ragıb) adında bir psikoloji profesörü uzun araştırmalar sonunda kaleme almıştır... Frager, Amerika’da yaşayan, Müslüman olduktan sonra tasavvufa intisap ederek bu hayatı iyice benimsemiş aydın, ileri görüşlü bir müslümandır. Gerek psikoloji mesleğinin, gerekse tasavvufun bilgi, birikim ve deneyimini kullanarak insanı incelemiş ve tanımlamaya çalışmıştır. Kitabı okurken tahlil ve yaklaşımlarının fevkalade nitelikli olduğunu sizler de fark edeceksiniz.

Prof.Dr. Robert Frager tarafından yazılıp, İbrahim Kapaklıkaya ‘nın çevirdiği ve Gelenek Yayıncılık ‘ın, Tasavvuf-Sufizm ve psikoloji kategorisinde neşredilen kitabın orijinal adı;” Heart, Self & Soul “, yani Kalp, Nefs ve Ruh, alt başlığı ise ;” Sufi psikolojisinde gelişim,denge ve uyum “dur.

Server İletişim kitaplığında öne çıkan bu kitabı, Muharrem Nureddin Coşan Hocaefendimizin “Kardeşlerimiz okuyup kendilerini tanısınlar’’ diye tavsiye ettiğini biliyoruz.

Rahmetli Hocamız Prof.Dr.Mahmud Es’ad Coşan Hocaefendinin Türk Dili ve Kültürü adlı eserinde “Okunması gerekli şeyler çok fazla olduğuna göre, önce bir seçim yapmak bahis konusudur; zaman sınırlı ve kıymetli olduğu için ne tür kitapları okumamız gerektiğini düşünmek zorundayız. Bu hususta ilk tavsiye, emek çekilerek hazırlanmış, ilgililerin takdirine mazhar olmuş, ciddi kitaplar, seçtiğimiz konuya dair birinci elden kaynak eserlerin okunmasıdır.’’(1992,s.36) şeklindeki tavsiyesini de hatırlarsak, bu kitap okuma listelerimizin ön sıralarına yerleştireceğimiz nezih bir eserdir diye düşünebiliriz. Bize göre insanın kendisini tanıması yani kalbini, nefsini ve ruhunu tanıması, en öncelikli gayret isteyen ve emeği hak eden bir sorumluluk duygusudur.

Kitabın giriş bölümlerinden anlıyoruz ki; Robert Frager, otuz yılı aşkın süredir Amerika’da psikoloji üzerine çalışmış bir profesördür ve üniversitede, psikoloji ile din arasındaki ara bölgeyi (Ben Ötesi Psikoloji) keşfetmeye adanmış Institute of Transpersonal Psychology adlı bölümün de kurucusudur. İslam ve tasavvufla fiilen tanışması da bu enstitüye Türkiye’den davet ettiği bir mutasavvıf olan Cerrahi Şeyhi Rahmetli Muzaffer Ozak Efendi vesilesiyle gerçekleşmiştir. (Yıl1980). Daha ilk görüşte kendi deyimiyle şeyhe sevdalanmıştır. Muzaffer Ozak Hoca efendinin bir yıl sonraki ziyaretinde ise Kaliforniya’da aynı enstitüden 12 kişi, yani 12 derviş birleşerek, bir merkez kurmuşlardır. Bu merkezin yöneticisi ve buradaki Amerikalı dervişlerin şeyhi de Robert (Ragıp) Frager olmuştur.

Yazar, Yahudi asıllı Amerikalı bir psikoloji uzmanı, arayış içinde iyi niyetli bir insan iken, uzunca bir süre Uzakdoğu felsefe ve inançlarıyla meşgul olmuştur. Sonra İslamı ve tasavvufu öğrenmiş, hayatında tatbik etmiştir. Böylece teorik ve pratik açıdan konuya derinlemesine vakıf olabilmiştir. Geleneksel Doğu-Batı kültürüne ve modern bilimsel kaynaklara, hem de temel İslami ve tasavvufi kaynaklara hakim olmak suretiyle ihtisasını emsallerinden farklı bir boyuta taşıdığını söyleyebiliriz. Bu çok yönlülük, yüksek ihtisas ve derinliğine rağmen Prof. Frager, kitabını çok sade, anlaşılır bir dille yazmıştır. Bizlere yabancı olmayan bir anlatım ve tasavvufi menkıbelerle süsleyerek anlaşılırlığı arttırmıştır. Kur’an’dan, Mevlana’dan, Yunus’dan, Gazali’den alıntılar yanında; psikolog-dervişliğin birikimi olan özgün tesbitler dikkate değer, ufuk açıcı ve kendimizi tanımamızı kolaylaştıracak niteliktedir.

Eleştirel okuma ile konuları ayıklama gayreti; kitaplardan, makalelerden, olaylardan, haberlerden istifade etme, faydalı bağlantılar kurma ve yeni fikirler geliştirme çabamızın önünde engel teşkil etmemelidir.

Eserin Muharrem Nureddin Coşan Hocaefendi tarafından tavsiye edildiğini bir defa daha hatırlarsak, Kritik ve Analitik Düşünmenin de Hocaefendi’ nin önemle üzerinde durduğu özgün tavsiyelerinden birisi olduğunu vurgulamamız gerekir. Kritik Analitik Düşünmenin gelişmesine katkı sağlayacak önemli faaliyetlerden birisi de eleştirel (kritik) okumadır. Bilgi ve düşünce seviyemizi sürekli yükseltebilmek için önce okuma alışkanlığımızı geliştirmeye, bununla beraber eleştirel okuma ve kritik-analitik düşünme becerimizi arttırmaya çalışmamız gerekiyor. Kitabın içeriğine biraz daha yakından bakınca, çoğunlukla tasavvufi konularda bilgi edinme ihtiyacımızı, hele de sohbet ihtiyacımızı çoğunlukla giderecek bir eser olduğunu söyleyebiliriz.

Kitaptan en çok dikkat çeken tespitlerden bir kaçını sizlerle paylaşabiliriz.

Pozitif Ego-Negatif Ego

Pozitif ego bize hizmet eder ve hedeflerimize ulaşmamıza yardım eder. Negatif ego ise; şişirilmiş bir öz-değer, ben merkezlilik, yaşama egoistce bir yaklaşım hissi sergiler. Sürekli olarak bizi kendisine hizmet ettirmeye çaba gösterir. Tıpkı bizi taşıması gerekirken, bizim sırtımızda taşıdığımız eşek gibidir. s.33

Tasavvuf Ve Günümüz Dünyası

Tasavvuf, günümüz dünyası açısından çok değerlidir çünkü bütün insanlar ve bütün kültürler için manevi bir disiplin olma vasfına haizdir. s. 38

Nefsin Eğilimleri

Nefsin kökü hem beden hem de ruhta olduğu için, hem maddi hem de manevi eğilimlere sahiptir. Başlangıçta maddiyat hakimdir; nefs dünyevi zevklere ve ödüllere düşkündür… Nefs dönüştükçe, daha çok Allah (C.C)’a yaklaşır ve dünyaya bağlılığı azalır.s.71

Kitaba Dair Bazı Notlar (Server İletişim'den)

“En iyi çeviri eser bile aslından yüzde yirmi fire verir.” diye bilinir. Kuşkusuz bu eserde de tercümeden kaynaklanan kimi kusurlar bulunabilmekteir. Bunun yanında yazarın da anlattığı, aktardığı veya yorumladığı bazı hususların kritik edilerek okunması gereği her kitapta olduğu gibi bu kitapta da hatırlatılması gereken bir gerçektir.

Yazarın şu hususları aktarırken daha dikkatli olması arzu edilirdi:

“Şeyh Muzaffer Efendi kadının başını dizine koydu ve saçlarını okşayarak…” (s. 19)

“Şeyh Muzaffer Efendi’nin sigara içtiği dönemlerde (doktor tavsiyesiyle sonradan bıraktı), dervişler onun sigarasını yakmak için yarışıyorlardı…” (s. 162)

“Şeyh Muzaffer Efendi’nin evindeki bir başka öğle yemeğinde, genç erkek ve kadınların oturduğu bir masaya servis yapılmadığını fark ettim…” (s. 163)

“Bu pratiği bir ay boyunca, günde iki vakit, sabah ve akşam olarak yapın…” (s. 179)

Tercümeden kaynaklandığını düşündüğümüz kusurlara da şu örnekleri verebiliriz:

“Allah (c.c.) yoktur, Allah (c.c.) vardır.” (s. 71, 72, 180)

“Hz. Musa sert bir mizaca sahipti; hatta bir adama saldırarak, onu öldürdü…” (s. 77)

“Kendini bilen, Allah (c.c.)’ı bilir.” (s. 152)

“Davulun ve geleneksel ilahilerin ve şiirlerin eşliğinde ilâhî isimleri zikrederiz…” (s. 171)

“Sultan Mahmud mücevher işlemeli kristal kadehiyle içki içiyordu…” (s. 197)

Ayrıca yazarın 18, 71, 134, 140, 159, 180, 192 ve 208. sayfalarda yer verdiği doğu mistisizmine ait Buda, Dharma, Sangha ve Zen ile Hıristiyan ve Yahudi mistisizmine dair verdiği örnekler İslâm Tasavvufu’nun onlardan etkilendiği şeklinde değil, bu tür uygulamaların birbirine benzerlik arz ettiğine dair görüş ve düşünceleri olarak yorumlamak gerekir diye düşünmekteyiz.

Bütün bu unsurlar dikkatle okumayı gerektirmekle birlikte, kesinlikle eserden istifade etmeye bir engel teşkil etmemektedir.

Not: Batı psikoterapisti, bizim daha çok çocukluk döneminde oluşan inançla ilgili sapkınlıklarımızı gidermek ve toplumla adaptasyonumuzu sağlamakla ilgilenir. Bunun zıttı olarak tasavvufun hedefi temelde maneviyatçıdır.

Betül Şatır